LEVEN IN ERFGOED. Oude hoeve bij een vroegere maalderij in Kalken

Laarne

Deze hoeve ademt geschiedenis

Aan de rand van de Kalkense Meersen en verbonden met de Schelde door de Kalkenvaart, vinden we enkele bebouwde straten die het centrum van Kalken vormen. In een van die oudste straten rond de kerk, de Vaartstraat, vinden we de historische hoeve van Luc Janssens. De dorpskern van Kalken getuigt van een bruisende economische activiteit in het verleden. De welvaart die dat met zich meebracht, is nu nog zichtbaar aan de verschillende 18de eeuwse herenhuizen. Tot 1958 konden schepen Kalken namelijk bereiken via de Kalkenvaart, die eindigde op het Vaartplein en waar een zwaaikom was gegraven zodat schepen er konden keren. Tot aan de eerste wereldoorlog vormde het haventje in Kalken een klein handelscentrum in de streek. Ook op de hoeve van Luc heerste in die tijd heel wat bedrijvigheid.

Luc Janssens uit Kalken: oude 19de eeuwse hoeve bij een vroegere maalderij (die volledig staat te vervallen), de hoeve is relatief ok gerestaureerd. Hij heeft de zotste ontdekkingen gedaan bij de renovatie. Zo had de grootmoeder die er ooit woonde een catalogus van gemechaniseerde maalmachines als isolatiemateriaal rond haar bed (dat gedrapeerd was met stof langs alles kanten) gebruikt. Dankzij die vondst kon hij achterhalen welke maalmachine er nu nog (voor zo ver je het nog bewaren kunt noemen) bewaard is in die maalderij. Het zotte is ook die plataan aan de voorzijde van de tuin en de gele kornoelje. Oude bomen, maar de plataan zorgt vaak voor miserie op de baan (een lijnbus reed er eens tegen en was zijn dak kwijt) al dat hij wel altijd de moeite neemt de dure kost te doen om de boom te laten snoeien. Het zotte is vooral dat hij nog weet hoe de die tuin er vroeger min of meer (prieel, fruitbomen etc) uitzag, dat is vrij uniek want zulke zaken worden nooit beschreven of bijgehouden. Naast de hoeve stond trouwens ooit een kapelletje waarvan je, als je goed kijkt in dat wegeltje, de fundamenten nog terugvindt (maar niemand weet dat nog, ik woonde 200m verder en ik wist het niet tot hij het me toonde).

Aan de straatzijde van de voortuin van het voormalige molenaarshuis staat een enorme plataan. Bij de inventarisatie had de stam een omtrek van 505 cm op een hoogte van 150 cm boven het maaiveld.

Enorme oude plataan Kalken

Beschrijving

Hoeve met voormalig molenaarshuis, puin van de voormalige maalderij Dauwe en rest van een rosmolen. De bijhorende korenwindmolen op een nabij gelegen achterin liggend perceel staande, verdween omstreeks 1930.

Volgens het kadasterarchief was het molenaarshof met rosmolen evenals de windmolen in 1835 bezit van molenaar Livinus De Smet die in 1867 het oude huis liet vervangen door een nieuwe woning en in 1876 een maalderijgebouw liet optrekken achter de bestaande schuur (links opzij). In 1884 bezit geworden van nijveraar I. Dauwe uit Kalken die de rosmolen omvormde tot landgebouw en in 1898 geregistreerde plaatsing van stoommachine.

Hoeve met losstaande bestanddelen aan ruim voorerf afgesloten door een haag. Imposante plataan ingeplant rechts aan de straat.

Ten noorden, achterin liggend boerenhuis, voormalig molenaarshuis, van zes traveeën en één bouwlaag onder pannen zadeldak, opgericht in 1867. Breed dubbelhuis in baksteenbouw op geschilderde gepleisterde plint. Zuidelijk gerichte voorgevel begrensd door geblokte, gepleisterde hoeklisenen. Aflijnende gepleisterde daklijst met houten kroonlijst boven geprofileerd architraaflijstje. Getoogde vensters in gepleisterde omlijsting op hardstenen dorpel; bewaarde luikduimen en nieuw T-vormig schrijnwerk. Getoogde deur in geprofileerde hardstenen omlijsting op neuten en voorzien van oren. Fraaie houten paneeldeur met bovenlicht. Overeenkomstige eenvoudig afgewerkte achtergevel met gelijkaardige vensters en vlak omlijste deur onder luifel van glas en ijzer op decoratieve schoren.

Interieur. Centrale gang met zwart en witmarmeren vloer met centraal motief en tochtdeur met geëtst glas.

Ten westen, haaks op de straat ingeplante dwarsschuur, door middel van cijferankers 1851 gedateerd op de linker zijpuntgevel. Verankerde bakstenen constructie onder pannen zadeldak. Erfgevel met centrale gevelhoge poort, lagere poort en staldeuren rechts en links ervan. Linker zijpuntgevel met rondboogvormig zolderluik.

Puin van achthoekige rosmolen, gelegen op het voorerf, al opgetekend in het primitief kadaster van 1834. Enkel het opgaand bakstenen metselwerk met muurplaat is behouden.

Achter de dwarsschuur, puin van een maalderijgebouw, volgens gegevens van het kadasterarchief opgericht door L. De Smet in 1876. In 1898 werd door de familie Dauwe een stoommachine geplaatst en in het achterste deel van het bedrijfsgebouw een mechanische maalderij ingericht.

DUQUET F., “Zo was Kalken”, Schellebele, 1982, p. 303.
Inventaris van de wind- en watermolens in de provincie Oostvlaanderen, eerste aflevering, de arrondissementen Aalst en Dendermonde, in Kultureel Jaarboek voor de provincie Oostvlaanderen, 1960, derde band, Gent, 1962, p. 136.
TIBBAUT J. – VAN DE SOMPEL A., Enige gegevens over nijverheidsgebouwen en hun bezitters te Kalken in 1860, in Castellum, XI, 3-4, 1994, p. 8-9.

Bron : Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Oost-Vlaanderen, Gemeenten: Berlare, Buggenhout, Lebbeke, Waasmunster, Hamme en Zele,Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen 20N, (onuitgegeven werkdocumenten).
Auteurs : Verbeeck, Mieke
Datum : 2002

Maalderij Dauwe

Hoeve met voormalig molenaarshuis, puin van de voormalige maalderij Dauwe en rest van een rosmolen. De bijhorende korenwindmolen op een nabij gelegen achterin liggend perceel staande, verdween omstreeks 1930.

Rosmolen

Een rosmolen is een molen waarbij de aandrijvingkracht wordt geleverd door een paard (ros) of een ezel.

Bij oude foto met dakgebinten (geen gebruiksrechten voor):
Achtzijdige stenen rosmolen in de Vaartstraat, behorende bij een staakmolen die in 1930 werd afgebroken. Het strodak is kort na deze opname ingestort. Alleen de muren bestaan nog.

De achtzijdige bakstenen rosmolen is gelegen op het voorerf van een vroegere hoeve met molenaarshuis, in de Vaartstraat 57. De paardenmolen was al opgetekend in het primitief kadaster van 1834. Het paard liep rondom, maar het looppad is nagenoeg verdwenen. er was één steenkoppel (blauwe of Andernachse stenen). De rosmolen had twee vensters, maar één ervan is dichtgemetseld. Tot in de jaren 1990 bleef het strodak nog overeind, maar momenteel blijft enkel het opgaand bakstenen metselwerk met muurplaat behouden. De muur brokkelt aan één zijde fel af. We vrezen dan ook de verdwijning van deze rosmolen.

De bijbehorende houten korenwindmolen die op een nabije achterliggend perceel stond, verdween in 1930.

Volgens het kadasterarchief was het molenaarshof met rosmolen evenals de windmolen in 1835 bezit van molenaar Livinus De Smet. Deze liet in 1867 het oude huis vervangen door een nieuwe woning en liet in 1876 een maalderijgebouw optrekken achter de bestaande schuur (links opzij). In 1884 kwam het erf in het bezit van nijveraar I. Dauwe uit Kalken. Hij vormde de rosmolen om tot landbouw en plaatste in 1898 een stoommachine.

De rosmolen maakt deel uit van een hoeve met losstaande bestanddelen aan een ruim voorerf afgesloten door een haag. Rechts aan de straat staat een imposante plataan ingeplant. Achterin bevindt zich een boerenhuis, het voormalig molenaarshuis, van zes traveeën en één bouwlaag onder pannen zadeldak, opgericht in 1867. Ten westen, haaks op de straat, staat een dwarsschuur, die door middel van cijferankers 1851 is gedateerd op de linker zijpuntgevel.

Achter de schuur staat nog het puin van een maalderijgebouw. Volgens gegevens van het kadasterarchief richtte L. De Smet deze maalderij op in 1876. De familie Dauwe plaatste in 1898 een stoommachine en richtte in het achterste deel van het bedrijfsgebouw een mechanische maalderij in.

Lieven DENEWET & Mieke VERBEECK

Rosmolen Kalken Onroerend Erfgoed Verbeeck Mieke
Foto: Onroerend Erfgoed - Verbeeck, Mieke

Op stamgezette gele kornoelje met bonte bladeren

landschappelijk element

In de voortuin van het voormalige molenaarshuis staat een op stam gezette gele kornoelje met bonte bladeren. Alhoewel gele kornoelje vroeger regelmatig voorkwam als vruchtboom gaat het hier over een cultuurvariëteit met bonte bladeren die hier als sierelement is aangeplant. Bij de inventarisatie had de stam, op een hoogte van 90 cm, een stamomtrek van 121 cm (2016).

Add a Comment

You must be logged in to post a comment