Vlasrootput

OPROEP – Op zoek naar “Stille Waters”

Wie vertelt ons meer over vroegere vlasrootputten in onze regio?

In de regio van onze IOED hebben de grote stromen Schelde, Durme en Dender altijd een glansrijke hoofdrol gespeeld. Hun invloed op het landschap en op de historische ontwikkeling van het gebied valt niet te ontkennen. Toch mogen we niet vergeten dat ook heel wat stilstaande wateroppervlakken het karakter van ons landschap bepalen. Daarom zijn we op zoek naar getuigen die ons meer kunnen vertellen over een van die “stille waters”: vlasrootputten.

Typisch voor ons landschap

Wie kent ze niet: de kleine landschapselementen zoals poelen, plassen en grachten die ons landschap zo typeren. Toch zijn dit verdwijnende pareltjes in het landschap omdat ze hun vroegere bestaansreden dikwijls verloren. Oude kaarten tonen ons dat hier vroeger ontzettend veel kleine waterelementen te vinden waren.

Deze “stille waters” hadden een duidelijke functie voor onze voorouders: drinkpoel voor het vee, afbakening en bescherming van een imposante hoeve of kasteel, vlasrootput, oord van ontspanning… De nog overgebleven wateroppervlakken getuigen van de bewuste omgang van onze voorouders met het landschap en met water. Met het project “Stille Waters” zetten we dit minder evident landschappelijk erfgoed in de kijker.  

Ferraris stilstaande wateroppervlakken
Feraris © KBR

Belangrijke rol in de toekomst

Met de dreigende droogte als gevolg van de klimaatverandering is de rol van stille waters nog lang niet uitgespeeld, integendeel. Poelen vangen piekneerslag op en zorgen voor voldoende watervoorraad in drogere periodes. Daarom ontstaan tal van initiatieven om nieuwe poelen te graven of oude te herstellen! Daarnaast brengt water leven in de brouwerij: ze trekken amfibieën, insecten en andere dieren aan. Goed voor de biodiversiteit!

Op zoek naar vlasrootputten

Vele poelen in de IOED-regio hadden een specifieke functie. Ze werden namelijk gebruikt als vlasrootput. Tot in de 19e eeuw was de regio Schelde-Durme immers één van de belangrijkste gebieden van vlasteelt en vlasverwerking. Pas later verplaatste het epicentrum zich naar het zuiden van West-Vlaanderen. In de regio rond Kortrijk gebruikte men stromend water, de rivier de Leie, ook bekend als de Golden River, voor het roten van vlas: de vezels losweken van de houtige stengel om ze via verschillende stappen te kunnen verwerken tot linnen. In onze regio daarentegen groef men kleine, ondiepe putten voor het roten.

Tot WOII lag het landschap bezaaid met rootputten. De herinnering aan deze stille waters dreigt nu voorgoed te verdwijnen. Daarom is de IOED Schelde-Durme op zoek naar getuigen die het vlasroten nog meemaakten. Ken jij iemand die ons meer kan vertellen over het gebruik van de rootputten? Iemand die de doordringende geur van een rootput levendig kan beschrijven? Laat ons het weten via lies@rlsd.be.

Organisatie publieksmoment voor opgraving Hof ten Dijcke – ism gemeente Lebbeke

Een blik op meer dan een eeuw archeologisch onderzoek in onze regio

Om inzicht te krijgen in de grote verzameling aan archeologische onderzoeken die ooit liepen in de 9 gemeenten van ons werkingsgebied en de resultaten daarvan, stelden wij GATE Archaeology en Goed in Erfgoed aan om een archeologische onderzoeksbalans op te maken van de vindplaatsen in ons werkingsgebied. De onderzoekers brachten heel wat informatie en een schat aan data samen om een inhoudelijk syntheseverhaal voor de regio te brengen. Het resultaat kunnen we vanaf nu lezen!

Onderzoekspotentieel aan het licht gebracht

Om tot dat resultaat te komen, kregen de experten hulp van de erfgoedverenigingen en -vrijwilligers uit de regio, die soms zelf over collecties of documentatie beschikken. Als kers op de taart worden aan het einde van het onderzoek enkele nieuwe bovenlokale en regionale onderzoeksvragen vooropgesteld, die het archeologisch onderzoekspotentieel van de regio illustreren. Zo kunnen we in de toekomst verder aan de slag om de regio nog beter te leren kennen. 

Lees het resultaat

Wie benieuwd is naar het onderzoek, kan het syntheseverhaal online raadplegen.

Archeologische onderzoeksbalans IOED Schelde-Durme
Organisatie publieksmoment voor opgraving Hof ten Dijcke – ism gemeente Lebbeke
Publieksmoment febr 2020 Sportpark Bellekouter (11)

Verdere plannen

Later dit jaar hopen we de studie samen met GATE en Goed in Erfgoed kenbaar te maken voor het grote publiek en zo het draagvlak voor archeologie in de regio te versterken. We houden je op de hoogte!

Digitale infosessie premieregels beschermd onroerend erfgoed

Digitale infosessie: Gewijzigde premieregels voor beschermd onroerend erfgoed

Op 15 december 2020 wijzigden de premieregels voor beschermd onroerend erfgoed. Om een goed huisvaderschap te stimuleren en meer eenvoud en duidelijkheid te scheppen werd het bedrag van de erfgoedpremie volgens de standaardprocedure verhoogd en een nieuwe premie via een open oproep geïntroduceerd. De premiepercentages bleven ongewijzigd.

Wat betekent dit voor de beschermde kerk in uw beheer? Hoeveel bedragen de nieuwe premies? Blijft de aanvraagprocedure dezelfde? IOED Schelde-Durme en Agentschap Onroerend Erfgoed lichten de nieuwe wetgeving graag toe voor de kerkbesturen in de regio tijdens twee infosessies. Door de corona-maatregelen worden de sessies digitaal georganiseerd op 1 maart 2021 om 14u en op 2 maart 2021 op 19u30.

Praktisch

  • Er worden twee digitale infosessies georganiseerd via Microsoft Teams. De inhoud van beide sessies is dezelfde. U hoeft dus slechts één sessie mee te volgen.
  • Deelname is gratis, maar inschrijven is verplicht. Dit kan door een mailtje te sturen naar ioedscheldedurme@rlsd.be met vermelding van uw naam en de betrokken kerk(en) en/of parochie. U ontvangt op de dag van de infosessie een Teamslink per e-mail. Inloggen kan vanaf een kwartier voor de start van de infosessie.
  • We focussen op de nieuwe wetgevende context tijdens de infosessies. Indien u hierover vragen heeft mag u deze vooraf reeds doorsturen.
  • De infosessies bestaan uit een algemeen deel waarin de wetgeving wordt toegelicht en een vragenronde waarbij u de mogelijkheid heeft vragen te stellen over de wetgeving.
Tijdens de infosessies wordt niet dieper ingegaan op specifieke restauratiedossiers van de betrokken kerkgebouwen. U kan na afloop steeds een apart onderhoud vragen om een restauratiedossier te bespreken op een later tijdstip.
Digitale infosessie premieregels beschermd onroerend erfgoed
Dendermonde Kruitmagazijn © RLSD

Save the date: “Vestingsteden en forten in groen en blauw” met livestream op 20 januari

Er beweegt wat rond het militaire erfgoed van onze vestingsteden zoals Dendermonde, Lier en Mechelen. Zij werken aan een toekomstvisie en masterplan voor hun forten en vestingen met de nodige aandacht voor toekomstige uitdagingen. Het soms vergeten militaire erfgoed kan een oplossing bieden voor de nood aan meer groene (recreatie)ruimte in de stad en tegelijk ingezet worden als regenwaterbuffer door vergroening en het terug openmaken van gedempte grachten. Er is ruimte voor de ontwikkeling van ondernemerschap en de herbestemming van de erfgoedgebouwen.

Op 20 januari 2021 organiseren we daarom een eerste regionale meeting waarbij experten nadenken over de mogelijkheden. Enkele eerste realisaties komen aan bod, aangevuld met inspirerende voorbeelden voor een blauwgroene toekomst van het militaire erfgoed. Tijdens een workshop met een panel kunnen alle aanwezigen deelnemen of vragen stellen.

De meeting wordt gehost in Dendermonde en kan digitaal gevolgd worden via Zoom (link volgt via mail na inschrijving).
Contact, inschrijvingen en vragen : info@efforts-europe.eu.
Dendermonde Kruitmagazijn © RLSD

OVER HET PROJECT
Interreg Europe Recapture the Fortress Cities (RFC) gaat over een herovering van erfgoed, meer specifiek richting meer klimaatbestendige, innovatieve en duurzame ontwikkeling van historische vestingsteden en forten.
Het RFC project is een intensieve Europese samenwerking en wordt regionaal gecoördineerd vanuit de Antwerpse Regionale Landschappen – de Voorkempen (RLDV), Rivierenland (RLRL), Kleine en Grote Nete (RLKGN) en Schelde-Durme (RLSD).

Capelderij Buggenhout Vleermuiskelder

VACATURE

Junior erfgoedmedewerker - 0,8 VTE

Een groot hart voor erfgoed en de nodige kennis van de sector? Een eerste erfgoedervaring achter de kiezen en klaar om inwoners, gemeenten en eigenaars enthousiast te maken voor al wat onze regio te bieden heeft op erfgoedvlak? Versterk dan het team van IOED Schelde-Durme!

Solliciteren kan tot en met 17 januari 2021 via ioedscheldedurme@rlsd.be.
Bezorg ons jouwt motivatie- en bevragingsdocument (zie pdf en word document hieronder), je cv en relevante diploma’s.

Succes en tot binnenkort? 

Infographic Netwerk Onroerend Erfgoed

Samenwerkingsovereenkomst tot 2026

IOED Schelde-Durme werd in 2017 erkend als Intergemeentelijke Onroerenderfgoeddienst. We verzorgen het onroerend erfgoed voor de gemeenten Laarne, Lebbeke, Hamme, Wetteren, Zele, Dendermonde, Wichelen, Berlare en Buggenhout. In oktober 2020 sloten alle 30 erkende IOED’s met Vlaanderen een samenwerkingsovereenkomst af voor de periode 2021-2026.

Dankzij de subsidie van Vlaanderen én de bijdragen van onze aangesloten gemeenten, nemen we de zorg voor het Vlaamse en lokale onroerend erfgoed op ons! De infographic van het Netwerk Onroerend Erfgoed – een overkoepelend netwerk van alle onroerenderfgoeddiensten – geeft je een idee wat wij en onze collega’s over heel Vlaanderen allemaal doen.

Infographic Netwerk Onroerend Erfgoed
Open Monumentendag 2020

Nog meer Open Monumenten!

De tweede zondag van september nadert met rasse schreden. En daar kijken wij natuurlijk reikhalzend hard naar uit want dat betekent… OPEN MONUMENTENDAG! Eerder deze maand brachten wij een folder uit met de activiteiten in onze IOED-gemeenten die op dat moment al waren bevestigd. Intussen kregen we het fijne nieuws door dat er nog extra activiteiten kunnen doorgaan nu de corona-cijfers voldoende onder controle zijn!

Wetteren kapel Duilhoekstraat

Kapelletjesfietstocht in Wetteren

Naast de rondleidingen en de maaldemonstraties in de Van Hauwermeirsmolen, kan je er in Wetteren ook op uit trekken met de fiets. De Wetterse archiefdienst spitte de geschiedenis uit van een aantal kapellen, waarlangs een leuke fietstocht werd uitgestippeld. Een brochure met fietskaart helpt je op weg. Haal jouw gratis exemplaar op in het Infopunt (oud-gemeentehuis Markt Wetteren) op zondag 13 september tussen 10 uur tot 18 uur.

Ook aan de kinderen werd gedacht met aparte zoekvraagjes zodat ze al spelenderwijs op ontdekkingstocht kunnen gaan.

OMD Vlet Scheepvaartmuseum (c) Koen de Vriese
Foto: Koen de Vriese

Scheepvaartmuseum Baasrode

In Dendermonde gooit het Scheepvaartmuseum de deuren open. Je kan er de gerestaureerde daken van het originele werkhuis bewonderen en de nieuwe tentoonstelling over het veertigjarig bestaan van het museum bezoeken. Buiten kan je de ISKRA komen bekijken: een prachtig gerestaureerde vlet van 4.50 m lang op 1.60 m breed van vzw School voor Scheepsmodelbouw. Afsluiten kan met een drankje op het terras van het volkscafé.

Toegang is gratis, telefonisch reserveren is verplicht via 052 34 30 34.

 

Tasibel Hamme

In Hamme kan je nog een laatste keer de oude fabriekssite Tasibel betreden voordat hier een woonproject zal worden gerealiseerd. Je volgt een uitgestippeld parcours doorheen de fabriek met een groepje van maximaal 5 personen uit dezelfde bubbel. Daarvoor reserveer je vooraf een tijdsslot via de website van De Zonnige Woonst.

Onderweg wordt dieper ingegaan op de historische, maatschappelijke en economische context van het textielbedrijf, de impact op de buurt en de Hammenaar. Tekst- en fotopanelen, geluidsfragmenten met getuigenissen van werknemers en leidinggevenden, filmprojecties en artefacten vertellen het verhaal van een spinnekop dat eens marktleider was in de verwerking van sisalvezels. Op het einde van de wandeling kan er ook kennis gemaakt worden met de toekomstplannen.

OMD Tasibel (c) Lisa Malfliet
Foto: Lisa Malfliet

Maak virtueel kennis met het islamitische erfgoed in de Eyyub El-​Ensari Moskee van Zele

Tenslotte lanceren PARCUM en KADOC-​KU Leuven ter gelegenheid van Open Monumentendag hun gloednieuwe virtuele bezoek aan de Eyyub El-​Ensari Moskee van Zele. Zo maak je vanaf volgende zondag kennis met dit islamitische erfgoed op een coronaproof manier!

Open Monumentendag Houd Afstand

Open Monumentendag op zondag 13 september

Op 13 september vindt de 32ste editie van Open Monumentendag plaats. Alle lokale organisatoren hebben hun uiterste best gedaan om coronaproof activiteiten te organiseren waarbij afstand tussen bezoekers gegarandeerd kan worden. Daarnaast werken de Open Monumentendag-activiteiten dit jaar met reservaties en worden bezoekers aangemoedigd om in hun eigen kleine bubbel op pad te gaan, rekening houdend met de geldende veiligheidsmaatregelen. Activiteiten zijn nog onder voorbehoud van verdere beslissingen van de Nationale Veiligheidsraad. Tot op vandaag gaat Open Monumentendag op 13 september dus door, maar houd zeker de online kanalen van de lokale organisatoren in de gaten voor de laatste info.

Open Monumentendag in onze regio

Ook in Dendermonde, Buggenhout, Laarne, Lebbeke en Wetteren kan je op zondag 13 september het verleden komen opsnuiven! Ontdek de vestingen in Dendermonde, beklim de klokkentoren in Lebbeke of fiets langs historische monumenten in Buggenhout. In Laarne duik je de dorpsgeschiedenis in aan de hand van vijf verhalen en in Wetteren zijn er rondleidingen en maaldemonstraties in de watermolen van de familie Van Hauwermeir.

 

Open Monumentendag Houd Afstand

Internationale solidariteit

In een leuk filmpje van Herita moedigen erfgoedzorgers van over de hele wereld het publiek aan om te blijven genieten van erfgoed in deze bizarre tijden. Van Canada tot Uganda, van Bermuda tot Oekraïne: erfgoedzorgers wereldwijd wensen jou een fantastische Open Monumentendag toe! 

Voor het volledige programma over gans Vlaanderen, kan je terecht op de website www.openmonumentendag.be

Dendermonde kapel Vlassenbroek

Dendermonde vervolledigt Zomer van de kapellen

Hoera! Onze mooie lijst aan kapel-activiteiten voor de Zomer van de kapellen is af. Als laatste in de rij sluit Dendermonde aan met een kapelletjeswandeling in Appels-Oudegem. De wandeling telt 13 kilometer en brengt je opnieuw langs onze teergeliefde kleine erfgoedparels.

Nu er ook een wandeling beschikbaar is in Dendermonde, wil dat zeggen dat we vanaf nu een wandeling, fietstocht, zoektocht of ‘challenge’ kunnen doen in elk van onze negen IOED-gemeenten: Berlare, Buggenhout, Dendermonde, Hamme, Laarne, Lebbeke, Wetteren, Wichelen en Zele. Wist je dat je in sommige gemeenten zelfs een prijs kan winnen? Neem daarvoor snel een kijkje op onze pagina over het project ‘De kapellekesgangers’.

Op stap met RouteYou en de ErfgoedApp

Ook in Appels-Oudegem kan je een route volgen die we voor je uitstippelden via RouteYou. Het kaartje vind je hieronder. Zet tijdens je wandeling de ErfgoedApp open op je smartphone en krijg onderweg weetjes toegestuurd over de kapelletjes!

De ErfgoedApp stuurt je namelijk op een slimme manier interessante informatie, verhalen of geluidsfragmenten over erfgoed wanneer jij je in de buurt daarvan bevindt. Zo word je op het juiste moment geprikkeld met weetjes over de plekken om je heen. Het is een ideale manier om je tijdens een wandeling of fietstocht te laten leiden doorheen onze lokale geschiedenis.

Hoe ga je aan de slag?

1. DOWNLOAD
Download de ErfgoedApp op je smartphone via Google Play of de App Store.
2. MAAK JE KEUZE
Open de app, klik op het kompassymbool en zoek ‘Kapelletjesroute Appels-Oudegem’.
3. ONTDEK
Vind het RouteYou kaartje hieronder. Zet tijdens je wandeling de ErfgoedApp open zodat je telkens interessante weetjes meekrijgt!

Dendermonde kapel Vlassenbroek
Zele kapel schade dak

Handen uit de mouwen: zorg voor kapellen!

IOED Schelde-Durme organiseert in samenwerking met de dienst Monumentenwacht en erfgoedcel Land van Dendermonde twee workshops waarin kapeleigenaars praktische tips krijgen over het onderhouden en het voorkomen van schade aan hun kapel. Een eerste workshop focust op het exterieur van een kapel, de tweede op het interieur.

Welke schade in de kapel vraagt om een dringende aanpak? Welk onderhoud kan je zelf doen en hoe? In beide workshops krijg je antwoorden op deze vragen, naast praktische tips met demonstraties. Deelnemers steken zelf de handen uit de mouwen en leren schade herkennen.

Workshop I Exterieur bij kapel Onze-Lieve-Vrouw ter Nood

Zaterdag 10 oktober 2020, Hamme, Tweebruggenplein, 14u-17u

  • Een leiendak – duur(zaam)? Opbouw, gebreken en herstellingen
  • Een pannendak – (te) goed voor de sloop? Tips voor een lange levensduur
  • Hemelwaterafvoeren – bron van ergernis of gratis (her)gebruik van water? Fouten bij plaatsing en tips over reiniging
  • Natuursteen en baksteen: types, kalkmortel, schadebeelden en oplossingen
  • Kapstructuur en aantastingen: insecten, schimmels, dieren of oorlogsschade?

Workshop II Interieur in kapel Scheppersinstituut 

Vrijdag 27 november 2020, Wetteren, Cooppallaan 128, start om 9u30 (tot 14u30, broodjeslunch wordt voorzien)
 
  • De toestand van je kapel controleren: hoe, wat, hoe vaak?
  • Stabiele versus onstabiele schade: vb. hoe weet je of houtworm actief is? 
  • Zelfstandig schadefactoren en aantasting leren herkennen 
  • Demonstraties ivm onderhoud van textiel, ontstoffen van beelden, metaal reinigen…

De workshops zijn gratis, inschrijven is verplicht en noodzakelijk via ioedscheldedurme@rlsd.be. Gezien het beperkt aantal plaatsen vragen we met maximaal 2 personen in te schrijven voor dezelfde kapel (naam en adres). Graag bij inschrijving ook vermelden welke relatie u hebt tot de kapel (eigenaar, gebruiker, vrijwilliger, etc.).

Inschrijven kan tot voor 1 oktober voor workshop I, respectievelijk 1 november voor workshop II. We vragen een mondmasker op te zetten tijdens de workshop en de social distancing regels te respecteren in het kader van de corona-maatregelen.

Kapel schade onderhoud